Tworzywo sztuczne (plastik) otacza nas praktycznie wszędzie, od produktów chemicznych przez zabawki, aż po artykuły spożywcze. W sklepach nawet warzywa i owoce pakujemy do plastikowych worków, które następnie lądują w koszu. Jak widać skala, z jaką się mierzymy jest ogromna, gdyż taka ilość plastiku ma negatywny wpływ na środowisku, a musimy pamiętać, że nie wszystkie rodzaje tworzyw sztucznych nadają się do recyklingu. Chociaż większość produktów, z którymi mamy codziennie do czynienia (np. butelki na napoje, opakowania żywnościowe lub zabawki) można poddać recyklingowi, konieczne jest segregowanie śmieci i wyrzucenie ich do odpowiednich pojemników, a nie wszyscy to robią.
Zebrany i posegregowany plastik najpierw rozdrabniany jest na mniejsze kawałki, co ułatwia dalsze przetwarzanie. Następnie następuje etap czyszczenia i usuwania zanieczyszczeń, takich jak etykiety czy resztki żywności, po czym następuje topienie lub rozpuszczanie plastiku. Tak przygotowany materiał jest przetwarzany w granulat lub płaty, które następnie wykorzystuje się do produkcji nowych produktów z tworzyw sztucznych. Cały ten proces ma za zadanie redukować ilości odpadów, oszczędzać surowce naturalne i ograniczać emisję gazów cieplarnianych (plastik zalegający na wysypiskach zanieczyszcza naszą planetę). Niestety, nie wszystkie rodzaje plastiku nadają się do recyklingu i wtedy jest on składowany na wysypiskach śmieci lub przekształcany w energię w procesie spalania.
Część tworzyw składowanych na wysypiskach ulega naturalnej degradacji dzięki mikroorganizmom, podczas gdy inne mogą rozkładać się setki lat. Jest również możliwe spalanie plastiku w spalarniach odpadów, które generują ciepło przydatne do produkcji energii elektrycznej, jednak podczas tego procesu dochodzi do emisji gazów cieplarnianych i innych zanieczyszczeń atmosferycznych. W związku z tym najlepszą opcją dla naszej planety jest recykling i ponowne wykorzystywanie plastiku. Jako konsumenci powinniśmy wybierać plastik, który nadaje się do recyklingu, co jest oznaczone specjalnym symbolem.
W swoich codziennych działaniach możemy też pomyśleć jak przyczynić się do lepszej organizacji recyklingu plastiku poprzez wsparcie takich oddolnych inicjatyw jak Precious Plastic lub Open Litter Map.
Większość produktów codziennego użytku, takich jak butelki na napoje, opakowania żywnościowe czy część zabawek, można ponownie przetworzyć, lecz wymaga to prawidłowej segregacji. Zebrany plastik jest zazwyczaj rozdrabniany, oczyszczany z etykiet i resztek żywności, a następnie topiony lub chemicznie rozpuszczany. W dalszym etapie powstaje granulat albo płaty tworzywa wykorzystywane do produkcji nowych wyrobów. Proces ten pozwala ograniczać ilość odpadów, zmniejszać zużycie surowców naturalnych oraz redukować część emisji związanych z produkcją pierwotnego plastiku.
Nie wszystkie odpady plastikowe nadają się jednak do odzysku. Część trafia na składowiska, część jest spalana w instalacjach odzysku energii. Dlatego coraz częściej poszukuje się nowych metod organizacji recyklingu, które zwiększą skuteczność selekcji i jakość odzyskanego surowca. Jedną z interesujących inspiracji może być podejście znane z informatyki jako OOP – programowanie obiektowe rozwijane m.in. przez Alan Kay.
W klasycznym systemie segregacji człowiek wrzuca odpad do odpowiedniego pojemnika, a dalsze decyzje podejmuje sortownia. W modelu inspirowanym OOP każdy odpad traktowany jest jak obiekt posiadający własne cechy, historię i możliwość komunikacji z systemem.
Przykładowo plastikowa butelka nie byłaby anonimowym śmieciem, lecz obiektem klasy:
ButelkaPET
który posiadałby właściwości:
Taki obiekt po wejściu do systemu wysyłałby komunikat:
„Jestem butelką PET, czystą, przezroczystą, nadaję się do recyklingu wysokiej jakości.”
Sortownia nie byłaby jedynie taśmociągiem, lecz środowiskiem współpracujących obiektów. Każda maszyna stanowiłaby własną klasę:SkanerMaterialu, SeparatorKoloru, ModulMycia, Rozdrabniacz, Granulator, KontrolerJakosci.
Każdy z tych modułów odbiera wiadomość od odpadu i podejmuje decyzję.
SkanerMaterialu rozpoznaje tworzywo.SeparatorKoloru.ModulMycia usuwa zabrudzenia.Rozdrabniacz przetwarza obiekt na płatki.Granulator tworzy nowy granulat PET.KontrolerJakosci przypisuje klasę jakości surowca.PlastikPET
HDPE
PP
PVC
MixedPlastic
Każda klasa dziedziczy wspólne cechy, ale ma własne metody przetwarzania.
Na przykład:
PET.przetworzNaGranulat()HDPE.przetworzNaRureTechniczna()PP.przetworzNaPojemnik()MixedPlastic.przekierujDoRecyklinguChemicznego()Największa zaleta: decyzje lokalne zamiast chaosu centralnego
W klasycznym systemie wiele decyzji zapada dopiero po zmieszaniu odpadów. W systemie OOP każdy element jest identyfikowany możliwie wcześnie. Oznacza to: mniejsze zanieczyszczenie frakcji, wyższą wartość odzyskanego surowca, mniej błędów ludzkich, automatyczne kierowanie odpadu do najlepszego procesu, pełną historię materiału.
Butelka mogłaby „wiedzieć”, że była już dwa razy przetwarzana i nadaje się tylko do produktu technicznego, a nie do nowego opakowania spożywczego.
Najważniejsza zmiana polega na zmianie filozofii. W modelu inspirowanym Alan Kay odpad nie jest biernym problemem, lecz aktywnym nośnikiem informacji. System nie zarządza górą śmieci, lecz populacją obiektów materiałowych.
To mogłoby oznaczać narodziny nowego paradygmatu gospodarki odpadami: od składowania materii do zarządzania inteligentnymi zasobami.
Jeżeli recykling plastiku potraktujemy jak system obiektów komunikujących się ze sobą, możliwe staje się stworzenie znacznie bardziej efektywnej gospodarki cyrkularnej. Inspiracja OOP pokazuje, że idee z informatyki mogą znaleźć praktyczne zastosowanie w ekologii, logistyce i przemyśle.
W przyszłości butelka plastikowa może przestać być śmieciem. Może stać się jednostką danych, która sama poprowadzi się do kolejnego życia produkcyjnego.
